Oud-voorzitter en medegrondlegger FASO overleden

Onlangs bereikte ons het bericht dat erelid Wim van Schuppen op 14 september 2011 is overleden. Hij was met J. Quispel en M.K. Kleijn in 1949 oprichter van de FASO. Zijn grote inzet blijkt al uit het feit dat hij tot 1975 de secretaris en daarna tot 1991 de voorzitter is geweest. De FASO heeft dan ook veel te danken aan zijn vele initiatieven en aan zijn werkkracht in deze grote reeks van jaren. Hij heeft leiding gegeven aan de grootse ontwikkeling van de FASO, die daarmee de belangrijkste vereniging van verreweg de meeste amateurorkesten van ons land is geworden.

Na een aanlooptijd vanaf circa 1947 werd op 9 juli 1949 de federatie opgericht, met 6 aangesloten orkesten. Zo kort na de oorlog vormden vernieuwde activiteiten, ook door stichting van nieuwe orkesten, en een groot gebrek aan bruikbaar muziekmateriaal de directe aanleiding tot de start. Het lenen van muziek (primair van aangesloten orkesten) blijkt al spoedig een zeer essentiële reden zich bij de FASO aan te sluiten. De aantrekkingskracht spreekt duidelijk uit de ledengroei: na 5 jaar al 54 (1954), na 25 jaar 101 (1974) en tenslotte bij Wim van Schuppen’s afscheid 198 (1991).

De bekroning van zijn lange bestuursactiviteit mocht Wim van Schuppen beleven bij de vieringen van het 40-jarig bestaan van de FASO. In 1989-1990 vonden er festivals plaats in zeven regio’s, als inleiding op de landelijke afsluiting te Amersfoort in mei 1990.

Met eerbied herdenken we Wim van Schuppen, in dankbaarheid voor het vele dat hij voor de FASO tot stand heeft gebracht.

Verenigd Hoorns Orkest Sinfonia

Het Utrechtse orkest UMA heeft de rubriek ‘Wie wij zijn?’ doorgegeven aan ons Sinfonia, met de mededeling: “… De link is dat de vader van een van onze leden daar speelt". Beter kunnen wij onszelf haast niet typeren: we zijn een symfonieorkest van (groot)vaders en (groot)moeders. Wat wil je: het orkest bestaat inmiddels 82 jaar, en lange lidmaatschappen van tientallen jaren zijn geen uitzondering. Doe ons dat maar eens na! Het orkest is overigens niet alleen oud: het heeft een rijke geschiedenis die doorklinkt in het orkest van nu.

Aan anekdotes over ons orkest is geen gebrek: van cabareteske entrees van het orkest eind jaren twintig tot het optreden in 1957 met Elly Ameling die per ongeluk twee verschillende schoenen had aangetrokken tot het optreden in 2002 op het dek van Kaatje, het oefenscheepje dat op de Zeevaartschool in Enkhuizen in gebruik werd genomen: het orkest liep bij de opstelling tegen ongebruikelijke obstakels aan.

In 2004 heeft Sinfonia in eigen beheer het boek 75 jaar Sinfonia in West-Friesland uitgegeven, geschreven door Ypie de Boer, celliste in het orkest. Het is “het verhaal van Sinfonia dat vroeger VOP-orkest heette (Voor Ons Pleizier), in 1948 zijn naam veranderde in Hoorns Orkest Sinfonia, in 1951 het Verenigd Orkest Sinfonia werd en waarin opgingen het orkest Sappho uit Hoorn, Apollo uit Edam, Crescendo uit Enkhuizen”. Heel wat problemen zijn in de loop van de tijd over ons heen gekomen en overwonnen. Zo is er de vraag of niet-katholieken lid kunnen worden, er is de Tweede Wereldoorlog waarin het orkest zichzelf noodgedwongen opheft om in 1945 een herstart te maken en er zijn de dalende ledenaantallen in de jaren zestig, met achttien leden als dieptepunt. Ter vergelijking: het zijn er nu achtendertig.

Het orkest van nu speelt onder dirigent Stephan Pas op zoveel mogelijk locaties in en rondom Hoorn met programma’s die aansluiten bij de verschillende gelegenheden: een nieuwjaarsconcert met een Weens programma, feestmuziek op de Hoornse stadsfeesten, enz. Tijdens beleidsdagen bespreken de leden de jaarkalender en verdelen de taken. Het komende programma van het orkest is op zondagmiddag 23 oktober in de Oosterkerk in Hoorn: in het spoor van de kinderboekenweek spelen we een kinderconcert met op het programma onder andere de bekende muziekheld Peter. Jeugdleden van Slagwerkgroep Ursem werken mee aan het concert. Een groepje orkestleden trekt ter promotie met een muzikaal verhaal langs basisscholen van de gemeente: de schoolkinderen kunnen platen inkleuren waarmee de concertruimte behangen wordt en dat zal er zeker heel vrolijk uitzien.

Kortom: (klein)kinderen, scholieren, stads- en streekgenoten, en ook landgenoten die onverhoopt naar West-Friesland verhuizen: houd ons en onze concerten in de gaten. Wij zijn een club die zichzelf steeds opnieuw uitvindt. Kom luisteren, kom meespelen. Welkom!

Bij de uitnodiging voor het schrijven van bovenstaand tekstje deed de vereniging Toonkunst Bussum, dat het 65-jarig jubileum viert, een beroep op ons “het stokje aan hen door te geven”. Dit beroep van Wil Senden is onze link naar Toonkunst Bussum. Wij sturen hen vier vrijkaartjes om 23 oktober fysiek kennis te komen maken met ons orkest Sinfonia.

Peter Cornelius – Ouverture ‘Der Barbier von Bagdad’

Veel lezers zullen zich afvragen “wat moeten wij daarmee?”: laat dat stuk lekker in het archief zitten als voer voor de musicologen! Niets is echter minder waar: juist in dit Lisztjaar, wij herdenken op 22 oktober 2011 dat deze componist 200 jaar geleden werd geboren, is het aardig aandacht te besteden aan de componist.

Peter Cornelius (1824 – 1874) leerde Liszt in 1852 kennen om hem een jaar later naar Weimar te volgen. Daar behoorde Cornelius (met o.a. Von Bülow) tot de zogenaamde Lisztkring die zich erg inzette voor de Neudeutsche Schule. Deze artistieke omgeving, waarin zich ook Berlioz bevond, was een bron van artistieke inspiratie voor componist, acteur, dichter en (later) muziekcriticus Cornelius. In die warme omgeving ontstond zijn opera ‘Der Barbier von Bagdad’, waarvan de première in 1858 in Weimar werd gedirigeerd door Frans Liszt. Overigens was die première aanleiding tot een grote demonstratie tegen Liszt c.s. waarna niet alleen Liszt maar ook Cornelius Weimar verliet. Cornelius ging naar Wenen waar hij o.a. bevriend raakte met Johannes Brahms en, in zekere zin, ook Richard Wagner. En wie in Bayreuth het Festspielhaus bezoekt moet niet vergeten even stil te staan bij het feit dat Cornelius deelnam aan de eerste steenlegging daarvan!

Cornelius is niet oud geworden, nog geen 50 jaar oud. Hij werd geboren in Mainz waar hij ook overleed aan de gevolgen van de toen ongeneeslijke ziekte diabetes. Zijn naam leeft in Mainz voort in het ‘Peter Cornelius Konservatorium’.

Met zijn opera ‘Der Barbier von Bagdad’ heeft Cornelius geschiedenis geschreven en de Ouverture is daarvan een interessante afspiegeling. Het is een groots, romantisch getint en bezet werk, naar het libretto van ‘Duizend en één nacht’. Met de bezetting dubbel hout met piccolo, 4 hoorns, 2 trompetten en 3 trombones met tuba is er sprake van een vol ‘blazerscorps’. Pauken, triangel met bekken en harp alsmede een vol bezet strijkorkest completeren de bezetting die nodig is voor een ‘volle duik in de romantiek’!

Om het stuk tot zijn ‘sprookjesachtige recht’ te laten komen moet het orkest over de nodige vaardigheden beschikken. Bij de strijkers niet alleen streektechnisch en per groep qua intonatie (teambuilding!) maar binnen alle gelederen moet men in staat zijn snel ‘de juiste inkleuring te geven’ aan het notenbeeld. Daar komt bij dat Cornelius, zeker voor die tijd, redelijk kwistig met (overigens niet al te complexe) tempo- en maatwisselingen strooit zodat het voor iedereen in tal van opzichten ‘opletten geblazen is’. En verder is het zaak adequaat invulling te geven aan de talloze aanduidingen van de componist: ‘sempre marcato’ bij de strijkers tegenover gelijktijdig ‘cantabile’ bij de blazers, ‘sehr schneidig’ en ‘so zart als möglich’! Kortom: een uitdaging voor een (echt) goed amateurorkest waarmee eer te behalen valt!

Nog een aardigheidje: de partituur van de FASO is oorspronkelijk bezit geweest van “Zeebad Scheveningen”. Het is zeker niet onmogelijk dat de Berliner Philharmoniker, toen dat orkest zo’n 100 jaar geleden enkele jaren achtereen in Scheveningen (financieel en muzikaal) ‘overzomerde’, dit stuk ten faveure van de badgasten in het toen vooral ook als concertzaal bekende Kurhaus heeft gespeeld!

Verslag van een geslaagd project

Van Anne Marie Muysken ontving de redactie de volgende bijdrage:

Onder de titel ‘Mazzeltov!’ gaf het UniversiteitsOrkest Maastricht op 27 en 28 mei jl. een spetterend concert met medewerking van Klezmerband Klezmajeur uit Eindhoven. Graag willen we jullie deelgenoot maken van het ontstaan van dit project, omdat de FASO daar een belangrijk aandeel in heeft gehad.

Toen een lid van de programmacommissie in de FASO-Nieuwsbrief van oktober 2010 de recensie las over het werk Podolian Dances van Jef Hamburg – een werk dat zijn oorsprong vindt in de Podolische klezmermuziek – ontstond het idee de uitvoering hiervan te koppelen aan een programma rond klezmermuziek. De goede ervaringen van een aantal jaren eerder met een programma met Spaanse muziek, waarbij werd samengewerkt met de Tuna Universitaria de Maastricht (een muziekgroep die romantische, studentikoze Spaanse liederen ten gehore brengt) bracht ons op het idee deze keer een klezmerband uit te nodigen.

Win een exemplaar van ‘Muziek maken is echt een feest!’

Amersfoort staat bekend om zijn historisch oude en prachtige binnenstad. Minder bekend is misschien de rijke muzikale historie van de stad. Met de komst van het boek ‘Muziek maken is een feest’ over de Orkestvereniging Amersfoort (OVA) komt daar verandering in. In dit boek is maar liefst honderd jaar Amersfoortse orkestgeschiedenis vastgelegd, gelardeerd met foto’s, archiefmateriaal en het nodige lief en leed van de leden. In combinatie met de prachtige vormgeving is deze kroniek van een eeuw amateurmuziek niet alleen een fraai leesboek, maar ook een heel fraai en verrassend kijkboek geworden. Op 10 september jl. is het boek gepresenteerd en is het eerste exemplaar overhandigd aan burgemeester Lucas Bolsius van Amersfoort.

Op 12 maart 2011 vierde Orkestvereniging Amersfoort haar eeuwfeest in het Leerhotel in Amersfoort met ’s middag een gratis concert voor kinderen en ’s avonds een jubileumconcert dat bijgewoond werd door meer dan 400 mensen. Het was ook het moment dat het orkest uit handen van burgemeester Bolsius de Stadsoorkonde ontving.

Was het jubileumconcert een overweldigend feest, muziek maken is en blijft dat ook voor de leden van de OVA. Zoals de huidige dirigent Hendrik Jan Brethouwer het in het boek verwoordt: "De leden zijn amateurs, liefhebbers. En wie lid is van een orkest houdt niet alleen van muziek maken, maar ook van sámen muziek maken. Als dirigent en orkest bereiken we samen iets. De OVA wil allesbehalve orkestje spelen, wil niet tippen aan de prestaties van een professioneel orkest. Wij willen wél optimaal investeren in de beleving van muziek. Professionals die met ons optreden voelen dat. Die voelen de vrijheid om zichzelf te geven en iemand die naar ons orkest luistert ervaart ons enthousiasme en de liefde om samen muziek te maken" Dat alles werkt aanstekelijk, merkt ook het publiek.

Violiste Reina van der Wal en altvioliste Carine Alders deden een jaar lang onderzoek in de archieven van het orkest. Vele vrije uurtjes brachten ze door in Archief Eemland, waar het orkestarchief sinds een aantal jaar professioneel beheerd wordt. "Vanaf de allereerste notulen is alles bewaard gebleven. En als je bedenkt dat in het begin van de vorige eeuw de post nog tweemaal per dag bezorgd werd, kun je je voorstellen hoeveel briefjes en brieven er geschreven zijn. Bijna niemand had nog telefoon", schrijven de auteurs op de achterflap van het boek. Daardoor ontstond boven alles een heel menselijk beeld van de vereniging, met hoogte- en dieptepunten, lief en leed. Zo beschrijft een lid haar slechter wordende gezichtsvermogen als kijken door een vergiet: "Door een gaatje zie ik goed, doch naast dat gaatje zie ik niks." Een schrijnend gevolg van gevangenschap in een Japans kamp. Daarnaast biedt het boek veel informatie over de lokale muziekgeschiedenis van Amersfoort. Van der Wal en Alders, die beiden ook uit hoofde van hun beroep veel schrijven en al vaker samenwerkten aan journalistieke producties, maakten er een samenhangend verhaal van. Amanda Bosman bracht met vele unieke illustraties en een speelse vormgeving de geschiedenis nog meer tot leven.

Het boek is te bestellen bij Carine Alders door een e-mail te sturen aan carine.alders@inter.nl.net of te bellen (033-4613186).

Het boek beschrijft ook het optreden van een beroemde violist, die op 1 mei 1951 het vioolconcert van Beethoven speelde met de Orkestvereniging Amersfoort. De pers was lovend over de solist, maar ook over het orkest: “De pessimisten, die voorspelden dat ... geen steun doch hinder zou ondervinden van dit samengaan, hebben het mis gehad. Hij heeft trouwens zelf verklaard dat het hem goed bevallen is.”

Prijsvraag

Samenspeelweekend hedendaagse muziek voor amateurs

Op 5 en 6 november gaat het gebeuren. Dan kun je je als amateurmusicus een weekend lang onderdompelen in hedendaagse muziek: een groots werk Dark Sun-August 1945 instuderen van en onder leiding van de Engelse componist Stephen Montague, workshops volgen onder leiding van bekende Nederlandse docenten of mee debatteren over welke mogelijkheden gecreëerd kunnen worden om amateurs meer bij het maken van hedendaagse muziek te betrekken. En daarnaast krijg je natuurlijk ook de kans om naar hedendaagse muziek te luisteren, uitgevoerd door zowel amateurs (o.a. het CoMA London Ensemble) als professionals (o.a. het Ives Ensemble) om tot slot op zondagmiddag te genieten van de vier genomineerde werken van de compositiewedstrijd, te horen wie de winnaar wordt en met alle deelnemers Dark Sun uit te voeren.

Het CoMA-bestuur heeft besloten de prijzen te verlagen, omdat ze van diverse kanten heeft vernomen dat in deze verslechterende economische tijden de financiële ruimte voor mensen om aan activiteiten als het CoMA Samenspeelweekend deel te nemen, duidelijk is afgenomen. Naast een verlaagde deelnemersbijdrage voor het hele weekend is er ook de mogelijkheid om in te schrijven op afzonderlijke programmaonderdelen.

Theater aan het Vrijthof te Maastricht

Het belooft een spektakel te worden op zondag, 30 oktober 2011, om 20:15 uur in Theater aan het Vrijthof te Maastricht. De jeugd heeft de regie overgenomen en er een premièreconcert van gemaakt. Black and white limo, rode loper, street light, meet & greet en natuurlijk een waanzinnig concert van het nieuwe jeugdsymfonieorkest Amikejo met medewerking van vioolsoliste Rosanne Philippens. Het concert zal bezocht worden door Jongerenraad Maastricht, code043, leerlingen muziekscholen uit de Euregio en natuurlijk onze beschermheer Onno Hoes en Albert Verlinde. Naast het concert zal er een educatief programma gepresenteerd worden door leerlingen van het Bonnefantencollege Maastricht.

Weekend voor barokstrijkers

Het Zutphens Barok Ensemble organiseert 12 en 13 november een weekend waarin barokke strijktechnieken centraal staan. Onder deskundige leiding van barokvioliste Arwen Bouw wordt geoefend op viool, altviool en cello.

De viool staat centraal en de barokviool in het bijzonder. De bouw van het instrument, de stemming, de snaren en niet te vergeten de strijkstok. Het is allemaal een beetje anders dan bij de moderne instrumenten, maar al deze zaken tegelijk maakt het wel heel erg anders. Om alles goed te laten klinken is veel studie nodig en daar gaat dit weekend invulling aan geven. De deelnemers gaan samen met de ervaren groep amateur-barokstrijkers van het Zutphens Barok Ensemble een paar composities van Marini, Uccelini en Corelli bestuderen. Arwen Bouw zal met haar grote ervaring op dit gebied alles in goede banen leiden.

Een strijkersfestijn is natuurlijk niet compleet zonder voorlichting over instrumenten, snaren en stokken. Binnen het Zutphens Barok Ensemble beschikken leden over een gedegen kennis van de instrumenten en hun geschiedenis. Deze kennis delen ze met de deelnemers aan het strijkersfestijn. Er zal een kleine tentoonstelling aanwezig zijn met vele verschillende strijkinstrumenten en strijkstokken.

Zaterdag 12 november wordt een echte studiedag, we beginnen 's morgens om 10:00 uur. Zondag 13 november geeft het Zutphens Barok Ensemble een concert en de deelnemers aan het strijkersfestijn spelen een gedeelte van het programma mee. Familieleden en andere bekenden zijn dan natuurlijk welkom om te komen luisteren.

Heb je belangstelling om eens mee te spelen met een barokensemble, lijkt het je leuk om je een dag te verdiepen in barokke strijktechnieken, we spelen een halve toon lager, dus de A is 415. Pak je instrument en kom naar deze feestelijke dag. Ook als je al een tijdje niet meer gespeeld hebt en je viool ligt in de kast, dan wordt het nu tijd om daar verandering in te brengen.

Voor de inwendige mens wordt goed gezorgd, het Zutphens Barok Ensemble heeft hierin een reputatie op te houden. De kosten voor deelname zijn slechts €25,- per persoon.

Strijkersworkshop en concert

Stichting KAMermuziek Amsterdam, Kamermuziekcontact en Huismuziek bieden strijkers dit seizoen een nieuwe, en hopelijk inspirerende, cursusvorm aan. Cursisten studeren een strijkkwintet van Mozart in met hun eigen – of voor de gelegenheid samengesteld – kwintet en volgen een workshop bij één van de leden van het Párkányi Quartet. Een paar dagen later bezoeken ze een concert van hetzelfde kwartet waarin het stuk dat ze gestudeerd hebben gespeeld wordt. Er worden twee programma’s aangeboden.

Strijkkwintet nr.6 staat centraal in de workshops van 20 november, voorafgaand aan het concert van 22 november 2011.

Strijkkwintet nr.1 staat centraal in de workshops van 22 januari, voorafgaand aan het concert van 24 januari 2012.

Er is plaats voor vier strijkkwintetten, die elk een deel van het strijkkwintet instuderen en uitwerken in de workshop. De workshops bestaan voor een deel uit coaching en voor een deel uit zelfstudie. 's Middags presenteren de strijkkwintetten hun deel in een uitvoering van het strijkkwintet van Mozart, waarbij elk kwintet zijn eigen deel speelt. De workshops staan onder leiding van leden van het Párkányi Kwartet en hun gastspelers. Deelnemers aan de workshop ontvangen een toegangsbewijs voor het concert tegen de helft van de prijs. De workshop is in MuzyQ Amsterdam, het concert in Concertgebouw Amsterdam.

Zelden uitgevoerd werk voor strijkorkest en orgel

Het strijkorkest Musica Montana werd 35 jaar geleden opgericht door amateurmusici die op en rond de Amersfoortse Berg woonden, vandaar de naam. Dit jubileum vieren we dan ook, hoe kan het anders, met een concert in de Bergkerk te Amersfoort.

En met een bijzonder programma, met onder andere twee weinig gehoorde werken van 20ste-eeuwse Nederlandse componisten: de Sonata da Chiesa van Hendrik Andriessen voor orgel solo en de Suite Concertante voor orgel en strijkorkest van Albert de Klerk. Albert de Klerk schreef dit werk in 1976 in opdracht van de Orgelkring Heeswijk. De overige werken zijn het Divertimento in F, KV 138 van W.A. Mozart, Vier kleine Tanzstücke van Bartók, en Fünf Stücke für Streichorchester van Hindemith. De Amersfoortse organist (en beiaardier) Henk Veldman verleent zijn medewerking aan het concert. Dirigent is Ivo Meinen.

Musica Montana verwelkomt u graag op zondagmiddag 27 november 2011, aanvang 15 uur, in de Bergkerk, Dr. Abraham Kuyperlaan 2, 3818 JC Amersfoort.

Aankondigingen op de FASO-website

Lever uw bijdrage!

Kopij voor de volgende nieuwsbrief kunt u uiterlijk 26 november 2011 sturen naar: redactie@fasobib.nl. De deadlines en verschijningsdata van de FASO-Nieuwsbrief voor de komende maanden zijn weergegeven in onderstaande tabel: