Paul van der Mast – La vie, l’amour, la mort – Doe maar, speel maar

Doe maar, speel maar … Deze titel is een variant op de naam van de stichting Doe Maar Dicht Maar, die sinds 1985 dichtwedstrijden organiseert voor jongeren. De honderd beste gedichten worden jaarlijks gepubliceerd in een cool boekwerkje en in 2004 selecteerde ik daaruit drie teksten, die een mooi inkijkje geven in de getroebleerde gevoelswereld van menige scholier. Het Zeeuws Jeugdorkest vroeg namelijk om liederen die toegankelijk zijn voor jeugd en ook door hen kunnen worden gezongen en orkestraal begeleid.

Dit verzoek bleek een prikkelende uitdaging om, na een lange zoektocht, verschillende muzikale elementen zo bij elkaar te voegen, dat de jonge musici het beste in zich naar boven kunnen halen en het publiek door de emotionele zeggingskracht echt kunnen raken.

De drie goed zingbare teksten, geschreven door de zeventienjarige Lisa Buurke, Flor Avelino en Ellen de Boer, hebben als thema’s: het leven, de liefde en de dood. Van elke dichteres hoorde ik hoezeer de tekst uit hun hart gegrepen was: een mooiere inspiratie is nauwelijks denkbaar!

Frappant is overigens hoe diepgravend de jeugd kan dichten en hier en daar bespeurde ik de sfeer van Mahlers Lieder eines Fahrenden Gesellen, waar de drie meiden echter nog nooit van hadden gehoord. Zo universeel is Weltschmerz blijkbaar. Toevallig werd tijdens de première ook een deel uit Mahlers eerste symfonie gespeeld (gebaseerd op zijn liederen), een goede reden om daarbij aansluiting te zoeken.

Componeren voor een jeugdorkest vraagt niet alleen om rekening te houden met de bezetting en technische mogelijkheden, maar evenzeer met de muzikaliteit van het ensemble. In dit geval konden deze grenzen flink worden opgerekt en de kans werd dan ook aangegrepen om het orkest al spelend te laten proeven van twintigste-eeuwse componisten, door middel van terloopse stijlcitaten. Tot exotische harmonieën of ritmes heb ik me echter niet laten verleiden, om dit stuk van bijna een half uur in relatief korte tijd in te kunnen studeren, hetgeen noodzakelijk was.

Mijn idee was om zo dicht mogelijk bij de teksten te blijven, de zang bij amateurs te leggen en om het jeugdorkest tegelijk de kans te geven eens flink uit te pakken. Zo ontstond een liedvorm, waarbij het orkest afwisselend begeleidt, maar tussen de strofen door de atmosfeer muzikaal uitbeeldt in kleine intermezzi: kleurrijke instrumentale decors.

In het openingslied beschrijft een dromerig meisje de betoverende schoonheid van de natuur en hoe het leven haar toelacht, met een mooie toekomst in het verschiet. Maar die stemming slaat om, de lucht kleurt donker en somberheid maakt zich van haar meester. Het orkest volgt en illustreert de wisselende stemming, waardoor de zang wint aan expressie. Van de sopraan, die een bereik moet hebben van C - a (duodecime), wordt veel gevraagd, maar toch is een ongeschoolde stem hier het meest effectief.

In het tweede lied, geïnspireerd door de eeuwig aanwezige zee, vergelijkt de dichteres het spel tussen zand en golven met liefkozende strelingen en hoopt weifelend dat de geliefde trouw zal blijven na de eerste liefdesnacht. In brede lijnen, die om een grote ruimte vragen, schildert het orkest de sfeer van de zee, waarbij ook het slagwerk een belangrijke rol speelt. Het lied vraagt om een bereik van G - a (decime) en de sopraan moet lange lijnen moeiteloos kunnen zingen, ook in de hoogte.

Het slot wordt gevormd door een ontroerend lied, waarin een scholier in sobere maar aangrijpende woorden het moment beschrijft, waarop zij haar zusje weer aanschouwt na een dodelijk verkeersongeval: als een levend standbeeld, betoverend en vervreemdend tegelijk. In een innerlijke dialoog tussen de zussen wordt het onverbiddelijke afscheid-voor-altijd zeldzaam mooi getroffen in de beeldende woorden van een zeventienjarige. Het gedicht leidde als vanzelf tot een duet, waarbij de keuze viel op een sopraan (stembereik c - d, terts) en bariton (stembereik C-E, decime). Na een korte expositie vergt de subtiele rol van het orkest veel van de concentratie, door het impressionistische karakter van de begeleiding van dit naar majeur opstijgende lied, dat wegsterft alsof het nooit eindigt.

Aan de zangstemmen worden qua bereik en souplesse hoge eisen gesteld, maar toch zijn juist de ongepolijste en natuurlijke stemmen van jongeren geknipt om de uiterst gevoelige liedteksten wakker te zingen. Ik zou dan ook, als het enigszins kan, jeugdige stemmen zien te vinden.

In het orkest worden op beperkte schaal bijzondere technieken gebruikt, zoals glissandi over de laagste cellosnaar, bitonaliteit door in elkaar verglijdende akkoorden, grote dynamische verschillen, sfeertekeningen door impressionistische klanken en soms wordt een sprookjesachtige atmosfeer opgeroepen, als de tekst daartoe aanleiding geeft. De hele partituur klinkt overigens tonaal.

Nergens zijn de noten moeilijk (de violen komen zelden in de derde positie) en ook de houtblazers worden niet overdreven uitgedaagd. De concertmeester neemt soms het voortouw, waarbij positiespel en enkele solistische akkoorden goed uit de verf moeten komen. Door de sterke verwevenheid van zang en begeleiding wordt van iedereen gevraagd goed naar elkaar te luisteren en regelmatig verschijnt dan ook de aanduiding colla voce. Daartoe is de zangstem in alle partijen letterlijk te volgen. De twee noodzakelijke slagwerkers bespelen pauken, bekkens en chimes.

Het geheel spreekt vooral aan door de sterk emotionele lading, melancholieke ondertoon en rijke inkleuringen met relatief eenvoudige middelen en speeltechnieken. Het klankenpalet is bijzonder rijk en leunt een enkele keer aan tegen de filmmuziek.

Met dit werk is hopelijk een speelbaar en toegankelijk stuk toegevoegd aan het repertoire voor jeugdorkest, waarbij diepgang en speelgemak in balans zijn en de musici bovendien met poëzie van leeftijdgenoten en met ‘moderne’ orkestklanken in aanraking komen. Omdat veel jeugdorkesten niet altijd beschikken over altviolisten is voorzien in een ‘derde’ vioolpartij, die speelbaar is op altviool, maar ook op een extra violoncello. Zijn er altviolen, zet deze dan zeker in, want de donkere kleur ervan wordt hier en daar benut.

La vie, l’amour, la mort, (Paul van der Mast, 2004), drie liederen op tekst van jongeren voor sopraan, bariton en jeugdorkest, in de bezetting 1^e en 2^e violen, altviolen (ad libitum), violoncelli, contrabas, 2 dwarsfluiten, 2 hobo’s, 2 bes-klarineten, pauken, bekkens en chimes. Door een grote bezetting van de strijkers en ruime akoestiek wint het stuk aan uitdrukkingskracht: het is geen kamermuziek.

Wagenings orkest Sonante

Het Wagenings orkest Sonante telt zo’n 33 vaste leden. Vrijdagavond komen we samen om te repeteren in de Bevrijdingskerk in Wageningen. De leden komen niet alleen uit dit mooie plaatsje aan de Rijn maar uit de hele omgeving. Onze bassist komt gewoon op de fiets uit Nijmegen om de repetities bij te wonen! De bas staat gelukkig al in de repetitieruimte.

We zijn een heel divers gezelschap maar het is duidelijk wat ons bindt: het verlangen om samen muziek maken.

Sonante is opgericht in 1984. Sinds 2010 staat het orkest onder leiding van Hebe de Champeaux en zij legt de lat hoog. Lekker hoog! Hebe is een professioneel dirigent en dat kunnen wij wel merken. Ze heeft veel muzikale bagage, is zelf violiste, koordirigent en mezzosopraan, wat erg handig is tijdens de repetities. Even wat voorspelen, of de partij van het koor meezingen. Handig en leerzaam. Momenteel repeteren we voor het herdenkingsconcert op 4 Mei in Wageningen en voor een concert op 12 mei in de Hartebrugkerk in Leiden waar we beide keren, samen met het Leiden English Choir (LEC) het Requiem van Mozart ten gehore zullen brengen.

Sonante heeft in de afgelopen 28 jaar veel verschillende werken gespeeld, van Bartók tot Tchaikovsky, van Gluck tot Mahler. Natuurlijk speelt niet iedereen zo lang in Sonante, maar de diversiteit van de muziek klinkt door in de verschillende programma’s. Onze techniek verbetert en daardoor ook de beleving en uitvoering van de muziek. Dat maakt het voor Sonante mogelijk om samen te spelen met nieuw aanstormend talent en reeds bekende solisten. Voor het 25 jarig jubileum speelde Sonante samen met Lavinia Meijer (harp) en vorig jaar, tijdens het Russische programma, met Margriet van Reisen (mezzo-sopraan).

Sonante beschouwt het als een opdracht de klassieke muziek toegankelijk te maken voor de jeugd. Naast twee grote concerten die Sonante jaarlijks verzorgt, zetten we ons ook in om concerten speciaal voor kinderen te organiseren onder de naam ”Klassiek voor Klein Publiek” en, rond Sinterklaas, het “Pepernotenconcert”. De concerten worden elke keer weer druk bezocht. De muziek staat centraal en is net zo volwaardig als bij onze andere concerten, waar kinderen vanzelfsprekend ook van harte welkom zijn, met het verschil dat bij elk kinderconcert de muziek door een verteller wordt verduidelijkt. Hij of zij zorgt voor de rode draad tijdens het concert. Instrumenten en thema’s worden met stukjes muziek geïllustreerd.

Na afloop mogen de kinderen kennis komen maken met de instrumenten, er aan voelen en er op spelen. Kinderen worden ook wel uitgenodigd om zelf te dirigeren en soms staan er wel drie op de bok! (foto) In de maand december speelde Sonante de Notenkrakersuite van Tchaikovsky, op het toneel stond een levensgrote houten notenkraker. Het verhaal werd door een vertelster verteld en de dansen werden door echte dansers uitgevoerd. Een Arabische prinses en later een échte suikerfee wervelden over het toneel, tijdens de Danse chinoise waren er kinderen die in Chinese kledij de show stalen.

Er is niets mooiers dan wanneer er reacties uit de zaal komen. En die waren er zeker. Meeklappen, zingen en dansen. Dan is er echt contact gemaakt, is de muziek binnengekomen. En hopelijk zijn er muzikanten in spe geboren …

Tallinn en het Domstad Jeugd Orkest

In de mooie Hanzestad Tallinn wordt het Europees Orkesten Festival 2012 gehouden. De Europese organisaties zoals de FASO, die samen de EOFed vormen, vergaderen daar maar …er wordt door
de lidorkesten van die organisaties vooral heel veel muziek gemaakt. De naam van Nederland wordt in Estland hoog gehouden door het Domstad Jeugd Orkest.

23 en 30 juni 2012 in Heerlen

Op Schunck Muziekschool, CoMAMaastricht en de FASO organiseren in samenwerking met Intro in Situ, het Limburgs Symfonie Orkest en Parkstad Limburg Theaters op zaterdag 23 juni en zaterdag 30 juni

Samenspeldagen Hedendaagse Muziek in de vorm van een Allcomersevent ensemble.

Alle musici, vanaf graad B tot en met professioneel, kunnen meedoen.

Twee componisten hebben speciaal voor deze dag composities geschreven in een zogenaamde 'open instrumentatie': dit betekent dat het kan worden uitgevoerd door een grote verscheidenheid aan instrumenten. Het aantal deelnemers kan variëren van vijftig tot wel tweehonderdvijftig.

Het inschrijfgeld voor de Samenspeldagen Hedendaagse Muziek op 23 juni en 30 juni bedraagt € 20 voor volwassenen en € 10 voor jongeren tot 21 jaar. Deelnemers mogen alle concerten op 30 juni gratis bezoeken. Deelname Schunck-leerlingen gratis. Zij betalen voor de concerten € 5.

Masterclasses, concours en samenspelsessies

De Stichting Vrienden van de Kamermuziek Arnhem organiseert op zaterdag 27 oktober 2012 het KOP festival. Op dit eendaags festival voor amateur kamermusici zijn zowel beginners als gevorderden van harte welkom. Als locatie is gekozen voor Musis Sacrum in Arnhem. Plezier in muziek maken en elkaar ontmoeten, daar draait het festival om.

Op het programma staan masterclasses, een concours en samenspelsessies.

De masterclasses worden gegeven door musici van het Gelders Orkest en docenten van ArtEZ. Een mooie gelegenheid voor iedere amateur, spelend op welk niveau dan ook, om de kneepjes van het vak te leren. De duur van iedere masterclass is 45 minuten.

Tijdens het concours laten ensembles met enige ervaring zien en horen wat zij samen kunnen. Het maakt niet uit welke instrumenten de samenstelling bestaat. Ook zangers zijn van harte welkom. De deelnemers aan het concours krijgen op een voorafgaande zaterdag twee uur coaching. Een vakjury, waarvan Emmy Verhey voorzitter is, beoordeelt de uitvoering met name op enthousiasme en uitstraling.

In de samenspelsessies kun je spontaan met anderen samenspelen.

Voor ontspanning zorgen de klanken van amateur salon- en zigeunerorkesten in café Mahler. Bedrijven en instellingen die een band met de kamermuziek hebben, staan op diverse plaatsen met een stand.

Ook het publiek is van harte welkom en heeft gratis toegang tot het festival.

Als partners verlenen Het Gelders Orkest, Musis Sacrum Schouwburg Arnhem, Vereniging Huismuziek en FASO-Gelderland hun medewerking.

Haydns Jahreszeiten op Terschelling en nog veel meer!

Huismuziek organiseert zoals gebruikelijk weer een aantal hele interessante zomercursussen. We willen graag uw aandacht vestigen op de volgende cursussen, waar nog plaats is. Voor wie het echt niet kan betalen is een korting bespreekbaar.

12-19 augustus: Haydns Jahreszeiten en Paukenslag op Terschelling, KLASSIEKER

16 juni as. in Rijksmuseum van Oudheden Leiden

Op 16 juni organiseert het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden de Nacht van de Viool. Van 19:00 tot na middernacht kan genoten worden van alle mogelijke vormen van vioolmuziek: solo, duet, kwartet, klezmer, balkanviool, improvisatie. En dat in een decor van mummies, Griekse en Romeinse beelden en een monumentale Egyptische tempel. Er wordt gespeeld door Nederlands jongste talenten, winnaars van nationale en internationale concoursen en oude rotten in het vak. Met o.a. Joan Berkhemer, Karel Boeschoten, Jeroen de Groot, Herman van Haaren, Jürg Luchsinger, Sjaan Oomen, Rosanne Phillippens, Lenneke van Staalen en Ying Lai Green, en als speciale gast de altvioliste Esther Apituley.

Muzikale feestmiddag groot succes

In het kader van het FASO Jeugdbeleid vond op zaterdag 31 maart een muzikale feestmiddag van het Symfonieorkest Bloembollenstreek plaats in het Fioretti College MVO Lucia in Lisse. In de bomvolle aula werd aan het eind van de middag een fantastisch slotoptreden gegeven.

Op deze middag konden kinderen die wel al een instrument bespeelden maar nog niet in een orkest speelden een paar stukken instuderen met Leden van het JUSO (Junioren Symfonie Orkest) en leden van het JO (Jeugd Orkest). Dit jaar hadden kinderen met een grote diversiteit van instrumenten zich aangemeld. Zo waren er een contrabas, klarinet, saxofoon, trompet, cello, dwarsfluiten en violen die voor het eerst in een orkest mee gingen spelen. De ingestudeerde stukken werden later ten gehore gebracht voor ouders en belangstellenden.

Terwijl het grote orkest repeteerde werd er in een andere ruimte met een blokfluitensemble gerepeteerd. Ook demonstreerden verschillende muziekdocenten hun instrumenten en de kinderen konden die ook proberen.

Tijdens het slotconcert hebben het JUSO en het JO afzonderlijk stukken laten horen. Een van de stukken van het JO werd gedirigeerd door Marlieke, een jonge celliste van het JUSO. Zij bleek de beste dirigent tijdens een dirigeerworkshop die 30 maart gegeven was door Erik Waerts. Marlieke, met haar zichtbare en hoorbare talent was een genot om naar te kijken. Ze had een aantal basis ‘dirigeerprincipes’ erg goed onder de knie. Zo kon ze het hele orkest tegelijk laten beginnen, en ze had een fenominale ‘afslag’.

Tot slot werd een aantal stukken gespeeld door de orkesten samen met de ‘gasten’ en het blokfluitensemble.

Het was een succesvol evenement; waarbij onze dirigenten Marcus Vliegen en Erik Waerts er weer in slaagden om het publiek te verrassen met het behaalde resultaat. De aanwezige kinderen hebben het heel erg goed gedaan en de vereniging hoopt dat velen van hen de weg naar het orkest zullen vinden.

Première in Bussum

Op zaterdag 2 juni verzorgt het orkest van Toonkunst Bussum o.l.v. Marion Bluthard de Nederlandse première van het hoboconcert in a van Hugo Schuncke. Soliste is Magda Prins-Nip.

De componist en violist Johann Gottfried Hugo Schuncke (1810 - 1909) stamde uit een invloedrijke muzikale familie die vier generaties lang belangrijke musici heeft voortgebracht. Het gezin waar Hugo als zesde kind werd geboren bestond uit vijftien kinderen. Hij moet al vroeg vioolonderricht hebben gehad want hij trad reeds als dertienjarige op, als solist in één van de abonnementsconcerten bij de Stuttgarter Hofkapelle. Op 20 jarige leeftijd kreeg Hugo een aanstelling bij de Stuttgarter Hofkapelle, toen geleid door de voortreffelijke dirigent Peter Joseph von Lindpainter. Schuncke heeft 54 jaar, tot zijn 74ste levensjaar, als orkestmusicus in het orkest gespeeld.

Naast zijn solistische activiteit en activiteit als orkestmusicus heeft hij een deel van zijn leven aan het componeren gewijd. Het hoboconcert in a kl. t. werd in 1845 gecomponeerd en opgedragen aan zijn vriend en collega, de toenmalige 1^e hoboïst van de Stuttgarter Hofkapelle, Friedrich Ruthard. Op 10 maart van dat jaar werd het concert voor het eerst uitgevoerd met de hofkapel. Stilistisch kan het werk ondergebracht worden bij de Vroeg Romantiek.

De driedelige opbouw van het concert is qua vorm typisch klassiek: snel - langzaam - snel. Ook in de delen zelf houdt Schuncke zich strikt aan het klassiek-romantische schema, d.w.z. aan het schema van de sonatevorm. Het eerste deel bevat een volledig uitgewerkte orkest- en solo-expositie en is qua karakter duister van stemming. In het tweede deel, in liedvorm A-B-A gecomponeerd, wordt een pastoraal thema, dat een grote lyrische kracht bezit, uitgewerkt. Het concert sluit af met een vrolijk derde deel, dat gekenmerkt wordt door een bolero-ritme. Het concert, dat grote virtuositeit van de solist vereist, is een welkome aanvulling voor de hobo (solo)literatuur.

Het werk werd tijdens Schuncke’s leven slechts enkele malen uitgevoerd en raakte vervolgens in de vergetelheid. Het werd pas in de jaren ’90 weer ontdekt en in 1998 bij Carus-Verlag in Stuttgart uitgegeven. Sindsdien staat het werk in de Duitstalige en Oost-Europese landen op het repertoire van diverse gerenommeerde hoboïsten, maar in Nederland werd het werk tot op heden nog niet uitgevoerd. Toonkunst Bussum verzorgt derhalve de Nederlandse première van dit schitterende hoboconcert.

Ravel: Daphnis et Chloé

Dit voorjaar zal het USConcert, het oudste symfonieorkest van Nederland, wederom een prachtig programma uitvoeren. Op 15 en 16 juni 2012, zal het USConcert in samenwerking met de Utrechtste Studenten Cantorij onder leiding van Bas Pollard twee prachtige concerten geven.

Het eerste stuk dat op het programma staat is de Ouverture Colas Breugnon van Kabalevski: een opening vol orkestrale pracht en een enorme vaart die leidt tot een groot spektakel. Deze opening wordt gevolgd door Schemselnihar, een ‘ballet voor orkest’ van Leo Smit, naar een personage uit Duizend-en-één-nacht. Dit stuk is door het Concertgebouworkest in 1929 uitgevoerd en heeft sindsdien nog maar een uitvoering mogen beleven. Dit is dus een goede kans voor het USConcert om dit bijzondere werk van een Nederlandse componist onder de aanacht te brengen.

Tot slot speelt het USConcert het ballet van Daphnis et Chloé, een van de grootste werken van de 20^e eeuw met de meest fantastische kleuren en spetterende ritmische dansen. Een interessant feit is dat Daphnis et Chloé en Schemselnihar beide in première zijn gebracht door de belangrijke Franse dirigent Pierre Monteux.

Toccata en fuga van Bach

Soms komen we filmpjes op YouTube tegen, die een groot publiek verdienen. Deze suggestie ontvingen we van Marja Maclaine Pont. Klik op het glas hiernaast …

Aankondigingen op de FASO-website

Lever uw bijdrage!

Kopij voor de volgende nieuwsbrief kunt u uiterlijk 2 juni 2012 sturen naar: redactie@fasobib.nl. De deadlines en verschijningsdata van de FASO-Nieuwsbrief voor de komende maanden zijn weergegeven in onderstaande tabel: